JEVREJSKO POREKLO SRBA- DEO 2.

Ranohrišćani – Judeohrišćani

Za opis jevrejskog ambijenta u kojem je nastalo hrišćanstvo, obavezno se mora spomenuti ranohrišćanstvo i njegovi sledbenici koji su se nazivali judeohrišćanima, a kasniji sledbenici (između 1. i 4. veka) nazivani su nazarenima. Hrišćanstvo je nastalo kao sekta unutar judaizma, da bi se drugom polovinom 1. veka od njega odvojilo.

Pojava hrišćanstva kod jevreja, ustvari ne bi trebala da čudi uopšte. Od svih naroda u Rimskoj imperiji, koja je tada obuhvatala prostor skoro celokupnog Sredozmelja i Bliskog i Srednjeg istoka, jedino je Jevreje izdvajao monoteizam, odnosno verovanje u postojanje samo jednog Boga. U hrišćanstvu je upravo takav koncept verovanja.

Između 30. i 50. godine, hrišćansku crkvu čine isključivo Jevreji. Ranohrišćanski spis „Didahi“, punim imenom „Nauk dvanaestorice apostola“, bio je osnovni dokument o životu i praksi izrastajuće Nove hrišćanske crkve, a nastao je u potpunom judeo-hrišćanskom ambijentu u kome je nastalo i Matejevo jevanđelje. Dakle, u jevrejskoj Judeji.


Fragment originala rukopisa Didahi

U knjizi poznatog rimskog istoričara Euzebia iz Cezareje, „Crkvena istorija“, pročitao sam da su nakon Isusove smrti, njegovi apostoli i učenici (po istočnoj Crkvi tzv. „mali“ apostoli ili „sedamdesetorica“) u početku propovedali jevanđelje samo jevrejima (Biblija-Novi Zavet-Dela Apostolska; 11:9: „A oni što se rasijaše…ne provodeše nikome nauk, osim Jevrejima“). I to su činili ili po gradskim trgovima ili u jevrejskim Sinagogama po rimskom carstvu. Sveti Pavle (hebrejski Savle) to posebno naglašava u svojoj propovedi u jevrejskoj Sinagogi u Antiohiji u Pizidiji (antička pokrajina u Maloj Aziji, današnja Turska): „u Pizidiji…u subotu uđoše u Sinagogu te sedoše…Tada ustade Pavle…i reče: Izraelci i vi ostali…čujte! Bog ovoga naroda Izraela, izabra sebi naše očeve. On učini velikim ovaj narod (Jevreje)…(Novi Zavet; Dela Apostolska: 13:14-17).

Ti judeohrišćani su u sinagogama tumačili novu religiju i u njima baš i prihvatali novu religiju, ali u skladu sa Isusovim afirmativnim tumačenjem Mojsijevih jevrejskih zakona Tore. Oni koji su prihvatili hrišćanstvo, Isusa su smatrali jevrejskim Mesijom.

Međutim, propovedajući tu novu veru, i to na grčkom jeziku i pre svega helenizovanim jevrejima u Sinagogama širom Mediterana, ranohrišćani su privukli i prve nejevrejske sledbenike. A ti novi sledbenici su se u to vreme nazivali „prozelitima“, što na grčkom znači „pridošlica“-„došljak“. To su bili oni koji su prihvatanjem hrišćanstva automatski prihvatali i običaje judaizma. A to je uključivalo i obavezno obrezivanje (kao što je i sam Isus bio obrezan), propisanu ishranu (zabranu konzumiranja svinjskog mesa i uopšte životinjskog mesa u kojem ima krvi) i svetkovanje subote (šabata). To je među sledbenicimajudeohrišćanstva, ali i među novohrišćanima nejevrejima počelo stvarati podelu u stavu da li ti novi nejevrejski sledbenici trebaju da zadrže i obavezu pridržavanja tih jevrejskih zakona.


Šematski prikaz i nekoliko arheoloških artefakta sa simbolom ranog hrišćanstva – ribe, i spisa grčke reči Isus ( Ιησούς ) Hrist ( Χριστός ) Božji ( Θεός) Sin ( Υιός ) Spasitelj ( σωτήρας), što simbolično predstavlja tekst iz Biblije – iz hrišćanskog Novog zaveta, Jevanđelje po Mateju; 4:23, 19, gde piše: „Isus je obilazio po svojoj Galileji učeći po tamošnjim Sinagogama…opazi dvojicu braće…Šimona…i Andriju, kako bacaju mrežu u more…pa ime reče: Pođite zamnom, i učiniću vas ribatima ljudi“. 

Konačno, i samo središte Nove crkve bilo je u Jerusalimu, kao što je bio i jevrejski Hram, a episkopi Jerusalima su bili isključivo i „samo obrezani“, dakle Jevreji.

Ove dileme razrešiće tek Apostolski sabor (poznat i kao Prva Apostolska konferencija ili Jerusalimski sabor) koje održan oko 50. godine u Jerusalimu, od strane okupljenih ranohrišćanskih vođa, dakle Jevreja, donoseći odluke koje će umanjiti ovakav „jevrejski karakter“ ranog hrišćanstva. Sazvan je prvenstveno zbog potrebe odgovora na pitanje, da li i nejevreji koji su prihvatili hrišćanstvo moraju da se pridržavaju Mojsijevih (jevrejskih) zakona, pre svega obaveznog obrezivanja muškarca i muške dece, što je i dalje bio običaj među ranohrišćanima. Jer obrezivanje je u to vreme bio čin identifikacije čoveka-muškarca jednobožačkog vernika i Abrahamovog potomka, sa obavezom iskazivanja tim činom, njegovog Saveza samo sa jednim Bogom (Jahveom).

Na pomenutom saboru preovladao je stav apostola Pavla (hebrejski Savle) koji je želeo da se uklone prepreke za njihovo pristupanje hrišćanstvu.


Ovome je svakako doprineo i poraz Jevreja u oslobodilačkim ratovima koje su u to vreme vodili protiv rimskih osvajača (Prvi jevrejski ustanak 66.-70. godina i Drugi jevrejski ustanak 132. do 135. godine), a koje jevreji judeohrišćani nisu podržali, i posebno su odbijali da prihvate mesijanske tvrdnje i ulogu jevrejskog vođe Drugog ustanka, Bar Kohbe. Nakon pada Jerusalima, 70. godine, judeohrišćani su prebegli u obližnji grad Pela (današnji Jordan) predvođeni apostolom Simeonom (hebrejski Šimon) Jerusalimskim, jednim od „malih apostola“ (sedamdeset apostola) učenika Isusovih.

U to vreme i sve više nejevreja, a posebno Grka pristupa novoj veri postepeno preuzimajući i primat u vođstvu nad Crkvom, te se sedište hrišćanske Crkve seli iz porušenog Jerusalima u Rim, a judeohrišćani se sve više marginalizuju. Od tada i rimski episkopi postaju dominantni u Crkvi, a kasnije će uzeti i titulu Pape.


Sve ovo među judeohrišćanima dovodi do izrastanja pokreta „nazarena“, koje deo nekih „istoričara“ povezuje i sa „ebionitima“, što je grčka reč koja dolazi od hebrejske (jevrejske) reči „ebionim“, a znači „siromašni“, zbog njihovog strogog asketskog načina života. Poštovali su Jakova Pravednog, Isusovog brata, a odbacivali Pavla Tarskog (hebrejski Savla). Svetog Pavla. Dok ih neki smatraju vernim sledbenicima autentičnog i izvornog Isusovog učenja (za njih je Isus bio Mesija i prorok, ali i smrtan čovek, a ne besmrtan „bogočovek“) i povezuju ih sa Esenima i kumranskom zajednicom, drugi ih smatraju jevrejskim gnosticima koji su napustili hrišćanske zakone. A sve to zbog njihovog insistiranja da hrišćani slede univerzalne jevrejske zakone i običaje, koje je, kako sami kažu, objasnio i rasvetlio sam Isus Hrist. Postojali su i delovi u Judeji (Palestini) sve do 4. veka.

Poslednja večera – „Tajna večera“

Biblija i hrišćanski Novi Zavet poklanjaju veliku pažnju svim događajima vezanim za okolnosti koje su se desile pred, za vreme i posle ove, često, iz neznanja, nazivane „Tajne večere“. Ta večera i povod za okupljanje ovih dvanaest Jevreja, sledbenika Isusa Hrista, bila je praznovanje jevrejskog praznika Pesah (koji slavi izlazak Jevreja iz navodnog egipatskog ropstva), odnosno tzv. „Pashalna večera“ (Biblija – Novi zavet, Jevanđelje po Mateju; 26:17: „A na prvi beskvasnih hlebova pristupiše učenici k Isusu govoreći: Gde ćeš da ti pripravimo Peshalnu večeru“?).


Jedan od prikaza „Poslednje večere“ po slici Leonarda da Vinčija

Još jedna odrednica ove večere ima ima i ocrtava njen jevrejski karakter. A to je broj apostola, a to je njih dvanaest, što upućuje na jednak broj plemena izraelskih, što simbolično ima značaj da se ovaj poziv, poruka i novo verovanje koje su oni trebali preneti svetu, prvo treba približiti svim Jevrejima, kao prvim sledbenicima ranog hrišćanstva.

O tome piše i već spomenuti rimski istoričar Euzebio iz Cezareje u svom delu „Crkvena istorija“ gde kaže: „Apostoli i učenici Spasitelja našeg raziđoše se po čitavom svetu . Toma, kako kazuje predanje, po žrebu otide u Partiju, Andrej u Skitiju, Jovan u Aziju, u Edesu gde je živeo i gde je skončao. Petar, kako vidimo, propovedao je Jevrejima rasejanim po Pontu, Galatiji, Vitiniji, Kapadokiji i Aziji. Pred kraj života otišao je u Rim, gde je bio raspet, glave okrenute na dole, tražeći da kazna bude izvršena na taj način. Treba li govoriti o Pavlu koji je Hristovu veru blagovestio od Jerusalima do Ilirika, i koji je postradao u Rimu tokom Neronove vladavine“.

Dvojica od ovih apostola ranohrišćana Jevreja, Mateja (hebrejski Matatja) i Jovan (hebrejski Jonah, Johanan) su postali Evanđelisti (Jevanđelisti), odnosno autori „svetih“ hrišćanskih kanonskih jevanđelja koja čine samo četiri prihvaćena u hrišćanskom svetu.

Preostala dva, od ova četiri autora, a koji nisu bili apostoli, su Jevrej Marko i Grk Luka (Jvenđelje po Marku i Jevanđelje po Luki).

Ovde je vrlo važno reći, da tri od ukupno četiri prihvaćenja hrišćanska jevanđelja, koja su ušla u kanonizovani, opšteprihvaćeni i važeći sadržaj HRIŠĆANSKE CRKVE, nose ime po trojici njihovih autora koji su bili Jevreji, odnosno judeohrišćani. To su Matej, Marko i Jovan, ili prema ili prema njihovim jevrejskim imenima Matatja, Markus i Jonah.

Nastaviće se…